Ringbit

Het ringbit heeft een bijzondere rol gespeeld in de geschiedenis van paardenbitten. Daarom wordt er hier een aparte pagina aan gewijd.

1

De afbeeldingen hierboven laten het Moroccan Cavalry Ringbit with Cruzado Port zien (in mijn bezit). Eén van de vele soorten Ringbitten.

Over de geschiedenis van het ringbit is op het internet niet veel informatie te vinden. Wel heb ik het prachtige boek van Donald Minzenmayer “The Ring Bit – History, Form and Function” kunnen aanschaffen. In dit boek staat gedetailleerd de geschiedenis van het ring bit beschreven. Bij gebrek aan goede online informatie, zal ik dus op deze pagina kort iets vertellen over het ringbit. Voor het volledige verhaal, verwijs ik naar het boek.

Geschiedenis:
In de 15e en 16e eeuw trokken Spaanse ontdekkingsreizigers erop uit met paarden. Ze werden vergezeld door diverse smeden en smederijen om de expeditie te voorzien van munitie, hoefijzers etc. Deze expeditie kende twee soorten “paardenmensen”. Bij de ene groep hoorden de ontdekkingreizigers thuis die gebruik maakten van de wat zwaardere paardentypen- en tuig. Hierbij werden bitten gebruikt die we nu kennen als trenzen (toen in combinatie met het hoofdstel freno bridon genoemd). De andere groep bestond uit de bewakers, militairen (cavalerie) die moesten zorgen voor de veiligheid van de expeditie. Hiervoor werden snelle, wendbare paarden gebruikt met lichter tuig qua gewicht, maar sterkere bitten, omdat de paarden snel moesten gehoorzamen. Deze bitten kennen we vandaag de dag als het ringbit, toentertijd in combinatie met het hoofdstel freno de argolla genoemd.
Deze expeditie is de literatuur ingegaan door logboeken en brieven die verstuurd werden naar Spanje. Hierdoor is met grote zekerheid aan te nemen dat het ringbit voor het eerst gebruikt is bij deze expedities door het Midden-Oosten. In de literatuur is ook gevonden dat ze bij ontdekkingsreizen door Amerika zijn gebruikt.

De Spaanse rijstijl gebruikte dus voornamelijk het ringbit in zijn optoming. Het materiaal bestond toen voornamelijk uit ijzer. Later is staal ook uit diverse landen geïmporteerd en zo werd de diversiteit van (ring)bitten nog groter.

Door de eeuwen heen is er een groot arsenaal aan ringbitten gemaakt, met elk hun eigen verhaal. Het gaat te ver om ze allemaal hier te behandelen, daarvoor verwijs ik je graag door naar het boek van Donald Minzenmayer.

Ringbit:
De Spaanse expedities introduceerden het ringbit in Amerika. Vele duizenden zijn gemaakt gedurende de Spaanse kolonisatie in Mexico. Deze bitten hebben vele namen; Mexican ringbit, Arab bit, Moorisch ringbit, Turkish ringbit, Muslim ringbit en Egyptian Curb bit. Oftewel: de lokatie bepaalde de naam die het bit kreeg. Deze bitten werden allemaal handgemaakt door smeden en metaalwerkers. Gezien de grote afstanden tussen stoeterijen, werden smeden en metaal werkers vaak ingehuurd door een vast bedrijf. Hierdoor zijn er eigenlijk geen twee dezelfde bitten te vinden uit deze periode.

De bitten die toen gemaakt werden, zijn naar de huidige maatstaven onmenselijk te noemen. Grote ijzeren tongbogen, met spijkers en kettingen, het kon allemaal. Na medio 19e eeuw, begon het paard een meer intrinsieke waarde te krijgen waardoor de bitten stukje bij beetje humaner werden. De harde O-ring werd vervangen door een flexibele kinketting of leren kinriem, de scharen werden ingekort waardoor de hefboomwerking verminderde en de tongpoorten werden verkleind om schade aan de paardenmond te voorkomen.

Gedurende de 19e en 20e eeuw werden deze bitten wereldwijd geproduceerd. In Duitsland werden ze op grote schaal gefabriceerd en geëxporteerd naar Zuid-Amerika en Afrika. Tegelijkertijd begon de fabricage steeds meer geautomatiseerd te verlopen, waardoor er op een nog grotere schaal ringbitten afgenomen konden worden. Het leger was grootafnemer, zodat de paarden op het slagveld feilloos konden reageren op de ruiter. Uit overgebleven catalogi bleek dat de diversiteit erg groot was.

Uit weer andere bronnen blijkt dat ze ook geliefd waren bij de Amerikaanse inboorlingen omdat ze met deze bitten wilde paarden binnen de kortste keren konden laten gehoorzamen.

Werking:
Het ringbit is een variant op de hedendaagse kandare. Een van de verschillen is dat de scharen bij ringbitten vaak veel korter zijn, waardoor de hefboomwerking een stuk geringer is dan bij de kandare. Hierdoor ervaart het paard dus geen tot minimale druk achter in de nek. Een ander verschil is de hoge tongpoort waaraan de solide stalen ring door middel van een buisje is bevestigd. Deze ring gaat over de onderkaak en ligt in de kingroeve: in feite is dit dus de kinketting (maar dan solide).

Deze ring geeft druk op de onderkant van de kaak en werkt in op de gevoelige zenuwen in die regio. Wanneer de teugels aangenomen worden, schuift de tongpoort in het gehemelte van de paardenmond, terwijl de ring tegelijkertijd druk geeft onder de kaak. Het mondstuk geeft enorme druk op de lagen. Door deze actie wordt het paard letterlijk de lucht ontnomen.

Aan deze werking heeft het bit dus zijn Spaanse benaming gekregen. Freno betekent namelijk breken, ofwel het breken van het paard om het te kunnen stoppen.

Onderdelen:
Ringbitonderdelen

Bakstukoogje: Net als bij alle andere bitten, heeft dit oogje de functie om het bit op te hangen aan het hoofdstel.

Tongpoort: Gedurende de Spaanse kolonisatie zijn er twee soorten tongpoorten gemaakt. Dit zijn de Cruzado Port en de Desvenado Port. De Cruzado Port is te zien op de foto aan het begin van deze pagina, kenmerkend aan dit bit zijn de rechte hoeken. Bij de Desvenando Port is de overgang gelijkmatiger, waardoor deze wat zachter inwerkt.

Mondstuk: Ongeacht welke poort er wordt gebruikt, het mondstuk is altijd ongebroken, maar kan wel voorzien worden van bijvoorbeeld koperen rollers.

Schaar: Deze kan uit één geheel bestaan met het mondstuk, maar ook los ervan (dan werkt de schaar onafhankelijk van het mondstuk). Net als bij de andere bitten, wordt de mate van hefboomwerking bepaald door de vorm en lengte van de scharen.

Slack chain: De ketting houdt de ring en scharen in positie ten opzicht van elkaar. Zonder deze ketting zouden beiden een eigen leven kunnen leiden.

Curb ring: Zoals bij de werking al besproken is, zorgt deze ring voor de typische werking van ringbitten.

Amulet: Hoewel beide getoonde ringbitten geen amulet hebben, is dit wel de plaats waar deze kan zitten. Een amulet bestaat namelijk uit een metalen plaatje waar bijvoorbeeld het familie wapen in gegraveerd kan worden.

Inline swivel: Een moeilijk woord voor de plaats waar de teugels aan bevestigd worden. Vele variaties komen voor. Bij mijn Moroccan Cavalry Ringbit with Cruzado Port worden de uiteinden van de teugels geklemd tussen de metalen plaatjes en dan met een spijker vastgezet. Maar dit kan ook evengoed door middel van andere bevestigingsmogelijkheden bij andere ringbitten (zie het verschil bij het Afrikaanse ringbit with Cruzado Port).

Swinging/ Fixed bridge: Bij de Moroccan Cavalry Ringbit with Cruzado Port is deze niet aanwezig, wel bij de Afrikaanse ringbit with Cruzado Port, maar dit is hetzelfde als een schuimbeugel en dient er hier voor om de scharen in balans te houden ten opzichte van elkaar.

A Barba de Fene (“bit beard”)/ Coscojos (Barba): Ook deze is niet aanwezig bij beide getoonde ringbitten. De Barba is gemaakt van kettingen van ongeveer vier inches breed en van variërende lengten. De primaire functie hiervan was om te voorkomen dat de teugels in de knoop kwamen met het bit en om de keel te beschermen van het paard in tijden van gevecht. Tevens had de Barba een sociale functie, hoe langer en mooier deze was, hoe hoger de positie van de ruiter. Hierdoor kun je echter wel begrijpen dat paarden, die in dienst waren van hogegeplaatste lieden, het niet makkelijk hadden.

2

Dit is een andere variant van de ringbitten, de Afrikaanse ringbit with Cruzado Port geschat uit de 1800/1900s. Ook in mijn bezit.

Hedendaags:
Tot op vandaag de dag worden de ringbitten nog wereldwijd gebruikt. Maar ook bitten die afgeleide zijn van de ringbitten, kijk maar naar het Dexter Ringbit uit de rensport. Een bit die er geheel anders uitziet, maar toch zeker familiaire banden heeft.

Nog een voorbeeld is het Chileense bit. Rond 1820 – 1920 werden ringbitten in de Chileense contreien geïntroduceerd, hoewel ze qua uiterlijk en functioneren wel verschilden van bijvoorbeeld de twee op deze pagina afgebeeld. Tegenwoordig worden ze nog steeds gebruikt, maar ook het veel mildere zusje:
HappyHarry

Bovenstaand bit is dus een mooi voorbeeld van hoe de ringbitten zich o.a. geëvolueerd hebben tot hedendaagse bitten.

Tot slot:
In deze tijd en hier in het Westen wordt het ringbit gezien als een waar martelwerktuig en niet ontrecht. De gevolgen van dit bit kunnen voor het paard desastreus zijn: van gebroken tongen tot gebroken onderkaken.

Maar ondanks deze pijnlijke geschiedenis, zijn ringbitten belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de huidige bitten. Onder andere de kandares zijn hieruit afgeleid en in combinatie met de freno bridon zijn de trenzen van toen ook verder ontwikkeld tot de trensen van nu.

Tot slot, mocht je interesse ondertussen gewekt zijn, dan raad ik absoluut het boek van Donald Minzenmayer “The Ring Bit – History, Form and Function” aan.

DSC_7089