Materialen

De eerste bitten die de mens in de mond van een paard schoof, waren gemaakt van hout of taaie wortels. Dit materiaal is uiteraard niet duurzaam, omdat de paarden het stuk kauwen. Vandaar dat het relatief snel werd vervangen door metalen zoals brons en edelstaal. De eerste metalen bitten zijn in het Midden-Oosten rond 1500 voor Christus gevonden.

Het probleem met deze bitten was dat men niets wist van de legeringen, hierdoor begonnen paarden allergisch te reageren op het bit. Een groot deel van de tegenwoordige bitten is daarom vervaardigd van andere soorten metalen, waaronder het zogenaamde argentaan.

Een paardenbit kan dus uit diverse soorten materialen bestaan. De één is er voor duurzaam gebruik en de ander zorgt er voor dat het bit zoet smaakt zodat het goed aangenomen wordt door het paard (en indirect zorgt dit ervoor dat het paard zijn kaak dan beter ontspant). Welk materiaal gekozen word,t hangt helemaals af van de voorkeur van het paard.

Echter, niet alleen het materiaal is belangrijk, maar ook het gewicht van het bit. Bij de bitten uit metaal/legering heb je massieve maar ook holle mondstukken. Hierbij gaat de definitie dat hol is licht en zacht voor de paardenmond niet op: hoe lichter het bit, hoe zachter de ruiterhand moet zijn. Hoe lichter het bit, hoe gemakkelijker het in de mond beweegt en hoe onrustiger het in de mond ligt. Dit houdt dan weer niet automatisch in dat men het beste een massief bit kan gebruiken.

Het voordeel van holle bitten is dat ze in de winter relatief snel op te warmen zijn.

Hieronder staan de diverse voorkomende materialen beschreven.

Argentaan

SONY DSC

Deze metaallegering bevat koper en messing in verschillende percentages. Zulke bitten zijn te herkennen aan een gele glans. Deze legering schijnt geen allergieën te veroorzaken. Maar het materiaal is zeer zacht, zodat vooral ringtrenzen zeer snel kunnen uitslijten en er bij de ringen scherpe randjes ontstaan. Bovendien neigen deze bitten naar giftige koper oxidatie: kopergroen genoemd. Een bit van koper moet dus zorgvuldig schoongehouden worden.

Aurigan

01

Aurigan is een door de firma Sprenger gepatenteerde metaallegering. Het bevat ca 85 % nikkelvrij gemaakt puur koper. Het grote aandeel koper moet ervoor zorgen dat het paard uitgenodigd wordt om op het bit te kauwen. Door het oxidatieproces van koper ontstaat een zoete smaak waardoor het paard het bit gemakkelijker aanneemt. Maar toch is een hoog aandeel koper geen garantie voor de gewenste oxidatie. Koper oxideert duidelijk minder wanneer nikkel in verbinding komt met aluminium. Het is daarnaast een zeer week metaal, waardoor ook bij normaal gebruik de slijtage zeer hoog zou zijn, daarom wordt bij de legering silicium toegevoegd, dat een vrij hoge hardheid heeft.

Er moet echter rekening mee worden gehouden dat er meerdere soorten ‘argentaan’ zijn, alleen Sprenger heeft hier pantent op, maar dat wil alleen zeggen in deze specifieke verhoudingen. Er zijn namelijk ook andere merken die wel argentaan bitten ontwikkelen, maar in andere verhoudingen. Daarom komt men ook argentaan bitten tegen die niet van Sprenger zijn.

Sensogan

Sensogan is de verbeterde versie van aurigan en is het nieuwe materiaal voor bitten ontwikkeld door de firma Sprenger. Het kopergehalte in deze bitten is verminderd in combinatie met mangaan met als resultaat een gladder oppervlak en een meer gereguleerd oxidatieproces. Volgens de firma zou mangaan een activator van enzymen zijn en zeer relevant voor het opbouwen van bindweefsel en spieren. Het kan de spierspanning verminderen en het paard beter helpen te ontspannen. 

Blue steel

SONY DSC

Dit is een legering, een mix van diverse metalen, die een zoete smaak geeft. Blue steel mondstukken zijn te herkennen aan de blauwe mondstukken. Dat blauwe is een laagje over een RVS mondstuk heen. Bij gebruik gaat dit laagje oxideren, waardoor het mondstuk zwart/oranje wordt van de roest en dus een zoete smaak krijgt.

Bronslegeringen

Deze zouden hetzelfde werken als koperlegeringen. Het is een combinatie van koper, siliconen en aluminium.

Cyprium

SONY DSC

Is een legering met een hoog kopergehalte (5% meer dan aurigan) en die nikkelvrij is. Een nadeel van dit materiaal is dat er snel kopergroen ontstaat, wat gezien zijn giftigheid eraf gepoetst moet worden.

IJzer

SONY DSC

Door de metaalsmaak worden de speekselklieren geprikkeld, deze mondstukken oxideren dan ook (een sweet iron mondstuk dus).

Koper en koperlegeringen

SONY DSC

Koperen mondstukken warmen sneller op tot de lichaamstemperatuur van het paard dan stalen bitten, maar gaan minder lang mee. Ze moedigen paarden aan speeksel te produceren. Omdat koper op zichzelf te week is om te dienen als materiaal voor een mondstuk, wordt het vaak gebruikt als hoofdbestanddeel van een legering of ingegoten. Dit materiaal neigt echter naar giftige koper oxidatie: kopergroen genoemd. Een bit van koper moet dus zorgvuldig schoongehouden worden.

Koperlegeringen: Er zijn mondstukken waarbij de voordelen van koper gecombineerd worden met de hardheid van RVS. Fabrikanten beweren dat ze het contact tussen ruiterhand en paard verbeteren. Tevens worden vaak koperen inlagen in een RVS mondstuk ingebracht, zoals de rechter foto toont.

Leer

SONY DSC

Leren bitten, zoals deze variant, kunnen om de onderkaak vastgegespt worden waardoor geen hoofdstel meer nodig is. Mits het paard ‘voldoende kin’ heeft. Het voordeel van deze bitten is dat ze, mits dagelijks onderhouden, zich soepel naar de mond kunnen vormen. Het nadeel is het intensieve onderhoud, scherpe randen en uitdroging bij nalatig onderhoud en de paardenmond schijnt door leer uit te kunnen drogen. 

Roestvrijstaal/ eddelstaal

SONY DSC

Roestvrijstaal (RVS) is sterk en makkelijk te reinigen, maar heeft als nadeel dat het koud aanvoelt wat vervolgens de speekselproductie kan verminderen. Opgewarmde mondstukken stimuleren de speekselproductie juist weer. RVS mondstukken zijn te herkennen aan de glanzende zilveren kleur. RVS is een legering van ijzer en chroom.

Rollenmondstuk

SONY DSC

Ieder mondstuk kan van rolletjes voorzien worden, wat paarden zou ontmoedigen om het mondstuk beet te pakken. Over het gebruik van verschillende metalen gaan veel verhalen in de rondte, het zou het paard nog net niet elektrocuteren. Aangezien koper en staal beiden geleiders zijn (inclusief elektrisch geleidend speeksel), kan er dus geen statische elektriciteit opgebouwd worden en er zullen dus geen schokken worden gevoeld. 

Rubber, gevulkaniseerd rubber en kunststof

SONY DSC

Rubber (links): Rubber wordt gebruikt om metalen bitten minder scherp te maken, maar is niet duurzaam en makkelijk kapot te kauwen.
Gevulkaniseerd rubber: Dit rubber is sterker, maar zwaarder en minder flexibel.
Kunststof (rechts): Kunststof bitten zijn flexibel als ze ongebroken zijn. Deze materialen worden ook gebruikt rond metalen bitten. Een kunststof mondstuk werkt meestal zacht in en kan naar appel smaken om het aantrekkelijker te maken (Onder andere Happy Mouth werkt hiermee). Deze bitten worden bij fabricatie in vormen gegoten, daarom moet bij de aanschaf worden gelet op eventuele scherpe randjes.

Het nadeel van rubberen, gevulkaniseerd rubberen en kunststof mondstukken is dat ze alleen zacht inwerken als het paard veel schuimt in de mond. Zo wordt het mondstuk gladder en ontstaat er minimale wrijving. Wanneer het paard tijdens het werk een droge mond houdt, werken deze mondstukken in als een stuk schuurpapier, wat erge verwondingen tot gevolg kan hebben. Een ander nadeel is dat door het kauwen op dit bit, scherpe randen kunnen ontstaan wat ook weer wondvorming tot gevolg heeft. Al met al moet er dus goed op gelet worden wanneer men een bit met een dergelijk mondstuk wil aanschaffen.

Bovenstaande bitten zijn te herkennen aan een mondstuk dat zachter aanvoelt dan bijvoorbeeld RVS. Ze kunnen diverse kleuren hebben: zwart, crème, wit, geel, blauw, roze, groen etc.

Schuim, foam en spons

Sponsbit

Dit zijn mondstukken waarbij de kern bijvoorbeeld van RVS is. Ze worden bijvoorbeeld in de rensport gebruikt voor uiterst gevoelige paarden, maar ook voor paarden die ‘heet’ kunnen zijn.

Sweet iron

SONY DSC

Sweet iron ontwikkelt door contact met (lucht)vochtigheid oppervlakteroest die zoet smaakt en op een natuurlijke manier de speekselaanmaak stimuleert. Hierdoor zal het paard meer gaan schuimen, hetgeen zorgt voor een betere acceptatie van het bit. Dit roestproces (oxidatie) verandert de (donker)blauwe kleur in bruingrijs. Bij tijdelijk niet gebruiken van een sweet iron-bit kan zich een oranjebruin roestlaagje op het mondstuk vormen. Deze kan eenvoudig worden verwijderd door het bit af te nemen met een vochtige doek.