Mondstukken

Mondstukken zijn er in diverse soorten, iedere soort heeft zijn eigen specifieke inwerking. Welk soort het beste bij een paard past, hangt helemaal af van zijn type hoofd/mond, zijn voorkeur en africhtinggraad (ook die van de ruiter!).

Voordat er wordt ingegaan op de mondstukken, moet er opgemerkt worden dat de dikte van het mondstuk ook erg belangrijk is. Voorheen werd gedacht dat hoe dikker het mondstuk, hoe vriendelijker dit was. Echter, een dik mondstuk in een kleine mondholte kan meer discomfort geven dan een dunner mondstuk. Gezien het huidige paard ook steeds luxer wordt gefokt, zal de mondholte ook steeds fijner worden.

Het bit moet dus naast het materiaal en de dikte ook qua gewicht goed passen bij het paard. Een lichter mondstuk is vaak wat rommeliger in de mond dan een zwaarder mondstuk.

01

Mooi zicht op hoe een enkel gebroken mondstuk (watertrens) ongeveer in een paardenmond ligt (het bit moet wel een stukje lager gezien het mondstuk nu tegen de kiezen aan ligt). Uiteraard is dit een zo goed mogelijke benadering, gezien de structuren als de tong ontbreken.

Nu de belangrijkste feiten over de mondstukken duidelijk zijn, gaan we inzoomen op de verschillende soorten. Hieronder zie je de meest voorkomende mondstukken (al zullen er vast meer bijzondere variaties zijn).

Ongebroken

DIGITAL CAMERA

Een ongebroken mondstuk werkt gelijkmatig in op de tong. Deze mondstukken kunnen horizontaal recht zijn (links), maar ze kunnen ook in min of meerde mate een verhoging vertonen (midden). Deze verhoging wordt een tongboog of een tongpoort genoemd. Een tongboog is te herkennen aan het mondstuk dat over de gehele lengte van bitring tot bitring flauw gebogen is (midden). Een poort (rechts) echter, is een verhoging in het mondstuk in het centrum van het bit. De inwerking is verschillend, een boog verdeelt de druk wat gelijkmatiger en geeft over de totale breedte iets meer ruimte voor de tong. Een poort geeft meer vrijheid voor de tong, afhankelijk van het model.

Er bestaan smalle poorten die juist op de onderbochten van de poort druk uitoefenen, dus op de zijkanten van de tong. Als een dergelijke smalle tongpoort aan de hoge kant is, kan deze ook druk geven tegen het gehemelte.
Een brede poort zal iets over de tong heen zakken en daardoor wat meer rust geven aan de tong. Een lage brede poort is minder hoog en komt minder snel tegen het gehemelte. Hoe breder de poort hoe meer druk per mm² op de lagen.

Als bijschrift: een bit met een pompwerking wordt ook nog wel eens beschouwd als een bit met tongvrijheid, want het paard kan het mondstuk van dit bit op eigen initiatief een stukje omhoog duwen zodat het de tong ontlast.

Enkelgebroken: Symmetrische lengte

Gebroken

Een enkelgebroken mondstuk zal in rust op de mondhoeken, zijkanten van de tong en de lagen liggen en daarnaast tegen het gehemelte rusten. Bij het aannemen van de teugels draait het scharnier weg van het gehemelte naar de tong (Myler heeft daar een mooi filmpje van gemaakt: Mechanics of the Level 1 mouthpiece – YouTube).

Enkelgebroken mondstukken zijn er in veel variaties, zo heb je de hele rechte maar ook fijnere die voorgevormd zijn. Daarbij heb je ook de vrij standaard scharnier maar ook bolletjes, stoppers of die ‘gelocked’ zijn. Deze variaties zorgen er meestal voor dat het mondstuk niet meer geheel kan dubbelvouwen maar je wel de voordelen van enkelgebroken houdt. Deze variaties zorgen onderling ook voor wat verschillende drukverdelingen.

Met betrekking tot het zogenaamde notenkrakereffect ben ik kort en krachtig: dat is een mythe. Er circuleren veel verhalen en animatiefilms over dit effect rond op het internet, allemaal mythe en berust op verkeerde informatie. Vergelijk een van de filmpjes bijvoorbeeld maar met bovengenoemd filmpje van Myler.

Enkelgebroken: Asymmetrische lengte

Naast de bovengenoemde symmetrische enkelgebroken mondstukken, bestaan er ook asymmetrische. Hierbij is de ene bithelft langer dan de andere. Dit zou als tijdelijk hulpmiddel kunnen worden gebruikt bij paarden die eenzijdig op het bit hangen.

Dubbelgebroken

Dubbelgebroken

Een dubbelgebroken mondstuk heeft een middenstuk dat verschillende vormen en afmetingen kan hebben. In tegenstelling tot een enkelgebroken mondstuk zijn ze wat meer naar de mond gevormd en liggen ze wat losser in de mond. Het gehemelte wordt er bij betrokken wanneer het middenstuk wat meer omhoog gevormd is. Bij smalle onderkaken moet men oppassen, omdat de scharnierpunten hierbij op de lagen kunnen drukken.

De volgende tussenstukken komen voor bij dubbelgebroken mondstukken:

Bolletje (africhtingstrens) I: dit mondstuk verdeelt de druk gelijkmatig over de tong. Er bestaan varianten die inwerken in het gehemelte maar er zijn ook varianten die dat niet doen. Het bolletje zelf kan in vorm variëren waardoor de precieze druk (per mm²) kan verschillen. Zo bestaan er bolletjes die om een asje heen kunnen draaien zodat het paard er mee kan spelen, maar er bestaan ook bolletjes die in het midden kunnen draaien waardoor beide bithelften onafhankelijk van elkaar kunnen inwerken;

Bolletje (africhtingstrens) II: dubbelgebroken mondstukken met een normaal bolletje kunnen nog steeds ‘dichtvouwen’. Onder andere de bitten van K&K en H&M Danger hebben een bolletje dat ervoor zorgt dat het bit maar zeer beperkt kan ‘dichtvouwen’.

Cilindervormige tussenstukjes: een variant op het bolletje zijn de cilindervormige tussenstukken. Deze worden onder andere gebruikt bij de bitten van Myler en Billy Allen. Dit tussenstukje voorkomt dat het bit kan ‘dichtvouwen’. Ook hebben deze mondstukken het voordeel dat beide bithelften onafhankelijk van elkaar kunnen inwerken. Dus de hulp die links wordt gegeven is rechts nauwelijks merkbaar;

Plat tussenstukje (Dr. Bristol): dit is vermoedelijk de oudste variant van een dubbelgebroken mondstuk. Een Dr. Bristol mondstuk heeft een plat middenstukje dat meer druk geeft dan een africhtingstrens. Het plaatje kan zowel horizontaal als verticaal op de tong staan. Er bestaan ook bitten waarbij het plaatje zowel horizontaal als verticaal kan staan (onder andere bij de Robart bitten);

Naast bovenstaande tussenstukjes komen er ook andere tussenstukjes voor, deze worden bij “variatie 3” ook genoemd en het betreffen de zogenaamde speeltjes;

Bijschrift: De meeste middenstukken van dubbelgebroken bitten zijn opgehangen in beweeglijke gewrichten. Er zijn echter ook middenstukken met scharnierende gewrichten. Deze begrenzen de beweeglijkheid van het middenstuk zodat het alleen nog naar voren en achteren kan schuiven, op en neer is niet mogelijk. Daardoor werkt het bit weliswaar preciezer en rustiger in de mond, maar is het anderzijds ook minder beweeglijker.

Waterford

SONY DSC

Een Waterford mondstuk bestaat uit een reeks bolvormige schakels (grootte en uiterlijk kunnen verschillend zijn). In vergelijking met de bovengenoemde mondstukken is dit het mondstuk welke het meest flexibel in de paardenmond ligt. In zachte handen is dit mondstuk vriendelijk, omdat het zich vormt naar de paardenmond, harde handen kunnen echter veel schade aanrichten.

Ketting

Een kettingmondstuk wordt niet vaak gezien, maar ze komen wel voor. Dit is een mondstuk dat algeheel scherp inwerkt. Ze komen voor met diverse soorten schakels die variëren in grootte en dikte. Dit mondstuk moet niet verward worden met diegenen die in de draf- en rensport gebruikt worden, want dat betreffen speelkettingen die altijd in combinatie met een solide mondstuk gebruikt moet worden.

Stang

Stang

De werking van de stang berust op een hefboomwerking, waarbij druk wordt uitgeoefend op de tong, lagen, achter de oren en in de kingroeve. Qua mondstuk hebben stangen dezelfde inwerking als ongebroken mondstukken. Stangen kunnen ook enkel- of dubbelgebroken voorkomen.

Stang en trens

ST

Het stang- en trenshoofdstel combineert de werking van de stang en de trens. Het oefent druk uit op zowel de nek als kingroeve, daarnaast op de tong, het gehemelte en de lagen van de mond (de hefboomwerking). Qua mondstukken hebben stangen dezelfde werking als ongebroken bitten.

Y/W

SONY DSC

Een Y/W-mondstuk bestaat uit twee paar mondstukken die bevestigd zijn aan de bitringen. Zodra de teugels aangenomen worden vormt het mondstuk een Y/W in de mond. Dit mondstuk kan zowel enkel- als dubbelgebroken zijn en zowel asymmetrisch als symmetrisch. Het nut ervan ontgaat mij alleen volledig.

Ringbit I

162

Dit soort type bitringen, ook wel “Dexter Ring Bit” genoemd ziet men voornamelijk in de draf- en rensport. Bij veel druk op bit gaat de ring hoger in de mond liggen waardoor het paard zijn tong niet meer over het mondstuk heen kan leggen. Tevens zal deze ring in het gehemelte duwen en wordt de onderkaak beklemd. Het wordt vooral gebruikt zodat ruiters hun, vaak enthousiaste renpaarden onder zich kunnen houden.

Ringbit II

198

Deze ringbitten zijn een geval apart voor wat betreft de mondstukken en bitringen. Daarom worden ze uitgebreid besproken op deze pagina.

Variatie 1: Rolletjes

SONY DSC

Op bovenstaande mondstukken zijn ook weer variaties mogelijk, namelijk:

Rolletjes: Ieder mondstuk kan van rolletjes voorzien worden, wat paarden zou ontmoedigen om het mondstuk beet te pakken. Over het gebruik van verschillende metalen gaan veel verhalen in de rondte, het zou het paard nog net niet elektrocuteren. Aangezien koper en staal beiden geleiders zijn (inclusief elektrisch geleidend speeksel), kan er dus geen statische elektriciteit opgebouwd worden en er zullen dus geen schokken worden gevoeld.

Rolletjes kunnen de tongactiviteit verhogen, waardoor er meer speeksel geproduceerd kan worden waardoor de kaken meer kunnen ontspannen.

Variatie 2: Gedraaid

SONY DSC

Op bovenstaande mondstukken zijn er ook weer andere variaties mogelijk, namelijk:

Gedraaid: Gedraaide mondstukken geven meer druk per mm² dan egale mondstukken. Ze bestaan in verschillende gradaties en kunnen dus verschillend in scherpte zijn.

Variatie 3: Speeltjes

SONY DSC

Op bovenstaande mondstukken zijn ook weer variaties mogelijk, namelijk:

Speeltjes kunnen de tongactiviteit verhogen, waardoor er meer speeksel geproduceerd kan worden waardoor de kaken meer kunnen ontspannen.

Variatie 4: Fluitmondstuk

SONY DSC

Op bovenstaande mondstukken zijn ook weer variaties mogelijk, namelijk:

Fluitmondstuk: Een fluitmondstuk heeft een breed en hol mondstuk met kleine gaatjes. Dit bit is ontworpen om te voorkomen dat het paard lucht kan zuigen tijdens de arbeid. Tevens wordt het nog wel eens gebruikt bij jonge paarden i.c.m. honing in het mondstuk, hierdoor schijnen ze de eerste keren beter het bit te accepteren. Verder is de inwerking hetzelfde als een normaal mondstuk. Let wel op dat deze mondstukken lichter en daardoor onrustiger in de mond kunnen zijn t.o.v. een solide mondstuk.

Variatie 5: Tonglepel

SONY DSC

Op bovenstaande mondstukken zijn ook weer variaties mogelijk, namelijk:

Tonglepelmondstuk: Door een metaalplaatje aan het mondstuk wordt het paard verhinderd de tong over het bit te gooien. Een paard zal echter nooit zo maar zijn tong over het bit leggen.